Làm sao để không thất hứa và đối phó với người thất hứa _Dan Ariely, Phi lý trí

Có một câu chuyện ngắn thế này trong cuốn sách, hỏi rằng, làm sao để có thể nhận công việc trong tương lai mà không thất hứa, Ariely đã trả lời như sau:
Hãy chắc rằng, trước và sau ngày bạn nhận, không có công việc nào quá quan trọng, hoặc nó đủ không quan trọng, để bạn có thể bỏ nó, cho những phát sinh trong công việc mà bạn vừa nhận, vì con người ít ai có khả năng dự đoán chính xác cái kết của một sự việc, hoặc nếu có dự đoán phát sinh thì thường là một sự phát sinh khổng lồ ngoài dự tính, đến khi nhìn lại thì mới thấy nó lạm phá quá mức so với dự định.
Đó là bài học cho bản thân, cũng là bài học cho cách đối phó với người khác: nếu ai đó bỏ rơi bạn vào phút cuối, cho một việc đã hứa trước vì một việc phát sinh, thì điều đó có nghĩa là với họ, công việc đã hứa với bạn không quan trọng,
Còn một nguyên tắc nữa để bảo vệ bản thân, đó là quá tam ba bận: tức là, nên cho người khác hai cơ hội, và cân nhắc về cơ hội còn lại được trao đi, và bạn có quyền rút lại nó,  nếu kẻ đó không xứng đáng, bởi vì ta biết điều đó sẽ lặp lại.
Thất vọng thực sự (và bạn cười như điên vì cái éo gì đứa bạn của bạn kêu rằng thực sự, rồi thực tế). Bạn ghét thực tế, vì những kẻ lúc nào cũng kêu rằng thực tế, thì bản thân họ sư dụng nó như cục cứt, ngay cả những mong muốn của bản thân họ cũng mâu thuẫn, thì làm sao kẻ khác có thể tin? Chẳng lẽ không có cách nào khác ngoài cuốn theo dòng thác này sao? Dòng chảy quá lớn, nên có lẽ, những mong ước nhỏ nhoi chẳng là gì.

điểm yếu của thị trường, nhận thức còn yếu của nhiều người và sự một chiều của thông tin

Đây méo phải bài viết phản biện, hùng biện, tranh luận hay gì cả, nên chắc chắn là sặc mùi ngụy biện
Nói về cơ chế thị trường của những đứa trẻ, thì cách đây nhiều năm, tôi bắt đầu nghe ra rả trên các trang mạng xã hội rằng học đại học không cần thiết, rồi thì các kiến thức trong trường lạc hẫu, không cần thiết, rồi thì các bạn ra đường làm nghề còn hợp lý hơn,
Đúng, mọi thứ đều đúng hết, nhưng thông tin chỉ đến từ một chiều, và ngay cả các cụ ba mấy tuổi chẳng biết là cố ý hay vô tình, cũng nói năng kiểu phiến diện như vậy vói lũ trẻ, thay vì đưa ra hai mặt của một vấn đề, sau đó là lời giải thích: thời đại này nọ lọ chai rồi, lên mạng có hết, có ai bị lừa, hay kiểu không tìm ra thông tin là lỗi của những đứa trẻ, trong khi tư duy phẩn biện, đăt mọi thứ lên bàn cân nghi ngờ gần như không được dạy: thứ trong thời của tôi hiếm khi được dạy: điều đúng đắn là điều nói ra từ kẻ mạnh: có thể là kẻ nhiều tiền hơn, kẻ nhiều tuổi hơn, kẻ nhiều bằng cấp hơn: kẻ nhiều hơn ơ một điều gì dso được coi là có địa vị cao hơn và nói ra có vẻ đúng đắn hơn: và giới trẻ đua theo điều đúng này để đạt tới kẻ có địa vị mà chúng mong muốn.
Và đây, là hậu quả của thứ, được gọi là áp dụng cái hình của cơ chế thị trường mà không đủ khả năng hiểu hết những gì thuộc về bản chất của chúng: ví dụ là cái hình, thì lúc nào cũng dễ nắm bắt hơn để tiếp cận nhiều người hơn, nhưng kẻ nắm được bản chất thì sẽ học cách là kẻ có thể điều chỉnh để khiến chúng theo thứ mình hằng mong.
Cơ chế thị trường thì phức tạp, nhưng thứ đám đông hiểu, thì là, cân nhắc lựa chọn trên cái mình cho là tốt ứng với đồng tiền của mình (dựa trên giả thiết kinh tế học mọi người đều có thể quyết định đúng đắn điều này). Càng nhiều người bán, thì kẻ mua càng được lợi: điều này cũng đúng trong thị trường việc làm, nhưng hãy nói một chút, về cái tôi nghĩ là đúng đắn. Nếu sử dụng cùng một thước đo, suy nghĩ thông thường, sẽ là lựa chọn cái tốt nhất với giá rẻ nhất. Tuy nhiên , nếu là người thông mình, họ sẽ xem xét đến việc, liệu họ có sử dụng hết công năng của cái tốt nhất, hay chỉ cần giảm bớt một chút cái tốt nhất này, lựa chọn cái tốt thứ hai hoặc thứ ba phù hợp với mình nhưng có giả rẻ hơn đáng kể. Điều này đúng, khi chỉ dựa trên một tiêu chí duy nhất, đó là lý do các nhà sản xuất thêm vào các tiêu chí chức năng, khiến người dùng phải cân nhắc dựa trên tiêu chí này mà bỏ tiền ra mua: một các cạnh tranh thông minh, hơn là cứ phải loay hoay về trên một mặt trận rồi chơi chiêu trò giảm giá, lừa giá người dùng: khi đó vấn đề duy nhất là khiến người dùng công nhận tính năng mà ta đã bỏ công sức vào nghiên cứu: lúc đó thì tha hồ thu tiền, cho đến khi ta còn là độc nhất.
Vấn đề chính là ở đây, trên thị trường lao động: khi mà kẻ mua sức lao động nắm đằng chuôi trên chiếc ghế địa vị của mình: tại sao phải bỏ tiền ra mua những thứ mà mình không cần ở một người lao động, trong khi chúng ta cũng chỉ cần những tính năng nhất định? Điều này đơn với lao động càng thấp, nhưng càng lên cao, điều này càng phức tạp. Thế là, họ sử dụng phương án: rao giảng về việc không thể kiếm được nhân lực (mà thực ra là không kiếm được nhân lực có cái họ chỉ cần để họ trả số tiền mà họ chấp nhận trả: chính là việc dựa trên số tiền bỏ ra cân hắc giảm bớt yêu cầu về năng lực của nhân viên), bằng quyền lực và địa vị trong giới, họ bắt đầu yêu cầu, hãy bỏ bớt việc học và dạy thứ họ không cần.
Và như đã nói ở trên, các bạn là nhà sản xuất: chịu trách nhiệm về kết quả và thành phẩm cho năng lực của mình: cứ căn cứ theo thước đo của người mua: khiến họ có quyền lựa chọn, thì trên cơ chế thị trường, các bạn sẽ bị vứt bỏ bất cứ lúc nào (và Dan Ariely đã nói: thị trường làm suy giảm đạo đức, cũng như, khi nhắc đến đồng tiền, con người sẽ bẻ ngoặt sang cơ chế gọi là quan hệ thị trường, cho dù trước đó hay ngay tại thời điểm tiếp theo vẫn nói về quan hệ xã hội): thế nên, cách bạn bán năng lực của mình thế nào, hãy suy nghĩ
Mỗi con người là nhà sản xuất năng lực của chính mình: nếu bạn bán năng lực của mình thành công cho nhà tuyển dụng với giá mình mong muốn: vui lên đi, khi bị đuổi việc, chẳng phải bạn đã có đủ năng lực trong việc mua bán sao: hãy là người tự bán thứ gì khác.

Lãnh địa cùng cực của tri thức, góc tối lãnh thổ của cảm xúc và sự thật phải đối mặt

Trong lãnh địa của tri thức, ta chợt xác nhận các giả thiết mà các luận cứ sơ sài trước đó bị khỏa lấp bằng những chứng cứ không bền vững mang tên tình yêu, lột trần tất cả, thứ mà tiềm thức thu thập được bị ta cố vùi sâu sau thời gian chảy như hạt cát qua tấm lưới thì đột nhiên đổ ập xuống vì vết rách không được vá đã bị bục hoàn toàn.
Đứng trước sự thật mà ta đã không nhận ra trong phút giây mù quáng rồi trở nên giận dữ, những cảm xúc tích cực vì thấy rằng chẳng có gì phải lo lắng vì đó đơn giản là sự thiếu hiểu biết về quá khứ của một con người, cứ trồi lên rồi lặn xuống với cảm giác tiêu cực vì chẳng có thứ gì gọi là rõ ràng trong tình cảm để mà phải đối mặt với những lựa chọn khốc liệt: liệu ta buộc phải tha thứ và sẽ chờ ngày bị phản bội khi mà các chứng cứ khác về quá khứ lại đội mồ sống dậy, rồi ta lại ngấu nghiến trong tình thương sau khi có đủ can đảm để tha thứ, và đợi nát búa tiếp theo đập xuống trái tim đang đỏ hỏn vì nhiệt lượng của tình yêu, để à thoát ra những tiếng thở dài vè sự thật, có lẽ ta từng tế báo  đang trở nên sát lại gần nhau vì sợ hãi, hay là kết quả sẽ là miếng thép rực sáng dưới ánh mặt trời.
Lãnh địa này, nơi ta từng một lần dừng chân vì quá sợ hãi phải đối mặt với hiện thực: từ bỏ để có thể chung sống với mọi người trong sự vô minh, hay là khiến mọi thứ rõ ràng dưới ánh sáng, rồi liên tục phải thứ tha vì đang sống chung với loài người đầy khiếm khuyết nhưng không chịu sửa đổi, rồi cứ mỗi lần những giải thiết được chứng minh, ta lại phải dằn vặt giấc ngủ của mình cho điều đó.
Khi lội ngược về bản chất: tính hai mặt của hiện tượng lại trở nên rõ ràng: kẻ trầm cảm tại sao lại ngủ quá nhiều hoặc quá ít? Ăn quá ít hoặc quá nhiều? Khi trốn chạy khỏi thực tại, họ sẽ vùi mình trong giấc ngủ đẹp đẽ, hoặc sẽ thức triền miên vì cơn tra tấn của tiềm thức khiến những cơn ác mộng xuất hiện trong đêm. Dần dà không phân biệt được thực hay mơ, ngay cả thực tại cũng không đáng sống hoặc khi muốn trốn chạy hoàn toàn khỏi thực tại để vùi mình vào những giấc mơ, họ kết liễu bản thân mình: khi mà đó là cách duy nhất để trốn chạy hoặc rằng không còn nơi nào khác để giấu thân mình. Biểu hiện của việc chẳng muốn làm gì cả, là bởi họ chẳng muốn là gì khiến bộ não và  cơ thể chẳng cần hoạt động nên chẳng cần ăn để nạp năng lượng, hoặc rằng bộ não bị quá tải thông tin, bởi có quá nhiều việc để làm và không thể chọn nen làm gì trước, họ chẳng thể làm gì vì không biết phải làm gì trước tiên để công việc hòan thành, nhưng bộ não ngấu nghiến thông tin đòi hỏi năng lượng buộc bản thân phải ăn quá mức.
Kẻ lang thang trong lãnh địa tri thức, nếu không thể loại bỏ sự yếu đuối và tàn nhẫn với chính cả bản thân mình, khi không chấp nhận một ốc đảo bị che đi sự thật khốc liệt bên ngoài bằng bão cát, thì con đường cuối cùng, là lang thang và bỏ xác trong sự hài lòng một cách ái kỷ.

Cuộc thảo luận giữa lý trí và cảm xúc

E: Em sai rồi, em chưa đủ năng lực để đánh giá đúng khả năng của người khác. Vẫn là phải tự mình cố gắng thôi.
I: Được rồi, ngủ một lúc đi, hoặc nhốt mình vào lồng, và như anh đã nói, đừng sợ hãi hay dao động, anh sẽ dùng kỹ năng answer - talker để trả lời câu hỏi này.
I: E à, ta đều biết cảm xúc của mày gây đau khổ cho người khác mà? ĐÓ là kinh nghiệm chứ thậm chí còn chẳng phải là kiến thức. Cái đống hổ lốn gì đã để lại trong suốt thời gian qua vậy?
E: Nhưng những cảm xúc đó, dù em ấy nói rằng tôn trọng, bức tranh hay gì đi nữa, thì nó đâu đúng? Những gì ae mình đã học, đã thảo luận, đều nói rằng không nên như vậy, đó là còn chưa kể tới những gì em ấy nói đều là từ những cuốn sách phiến diện không dành cho lứa tuổi đó.
I: Nhưng chúng ta không thể ngăn cản ai làm điều gì được, cách sống của mỗi người là khác nhau, lịch sử đã chứng minh điều đó, và dù có ra sao, thì nó vẫn tiếp diễn cho tới ngày nay. Đau khổ có tồn tại thì cũng là điểm thiết yếu của thời gian, và bị dòng chảy lớn che đi thôi.
E: NHưng chẳng phải a cũng nói, những anh hùng, là người thay đổi tương lai to lớn từ những thực tại nhỏ bé xung quanh sao? Họ vượt dòng thời gian với mong muốn chỉ là cứu người mình yêu. Chẳng phải ae ta ở đây là vì vậy sao?
I: Chú lậm phim ảnh truyện quá rồi, Cuộc đời mỗi con người sinh ra và mất đi, dù có đau khổ thì cũng có yêu thương, cô ta đã chọn đau khổ, để có thể tận hưởng yêu thương; chẳng phải chú cũng nói vậy với anh sao: "em thà hy sinh các nguyên tắc của anh, nếu điều đó làm em và cổ hạnh phúc dù trong chốc lát, mọi đau đớn em sẽ gánh chịu".
E: thì đúng là em nhận lại gấp đôi đau đớn từ sự tận hưởng dục vọng mà.
I: ngu ngốc, ta đều đã thảo luận là đau đớn của chú không quan trọng, quan trọng là người mà chú thương.
E: Sao nãy anh không cho em ra? Anh không thấy tim đập nhanh, tay chân rụng rời, còn đầu óc với mặt mũi như muốn nổ tung à,
I: rồi sao? a đã kêu là chú ở trỏng  quan sát cách anh làm việc còn gì? Còn mò ra làm phiền anh nữa,
E: Nhưng cổ đã nói là không có chuyện gì còn gì?
I: Đó là con nhỏ nói rằng mình sống thoáng đó, ai mà tin được? Chú là otaku mà, ko biết dân Nhật nghĩ gì sao? Chưa kể phải phân tích quá khứ của nhỏ nữa. Anh không quan tâm, nhưng chú thì có, và chú đau lòng vì ai đó bị tổn thương, rồi đau khổ do sự tưởng tượng của mình, mấy cái đó làm a bị ảnh hưởng, ta chia sẻ chung cơ thể đó.
E: Thì rồi, mọi chuyện ổn rồi,
...
E: anh, anh đừng nói kiểu đó, cổ giận cổ buồn á...
I: em phải chấp nhận thôi, em cũng đã thấy những sinh mệnh trượt lên nhau và biến mất hoàn toàn rồi mà?
...
E: em nghĩ ra rồi anh ơi, những lúc buồn, cổ ko tin ai cả, ko tin cả bản thân mình, rồi cứ thế dằn vặt trong đau khổ á,
I: Có thực là thế ko? a đã nói là nhỏ mong muốn và chấp nhận điều đó, đánh đổi nó bằng những phút giây hạnh phúc để vẽ lên bức tranh cảm xúc của mình mà? Thực sự là nhỏ còn trẻ quá, và suy nghĩ cứ lắt láy như em từng vậy, lúc nào buồn là lại bấu víu vào cảm xúc... em thích thì nói tiếp đi, a ko nói nếu e cứ trực xen vào, và a ko mở khóa cho em đâu, nói gì thì cũng ở trong đó, tự giác đi, cái lồng đâu có khóa.
E: a thì tài giỏi rồi, lúc buồn quán tâm này nọ, có mỗi em khóc rồi dằn vặt, a thì cứ trơ mặt ra.
I: đó là cách làm đúng đắn đó em, đâu phải ngẫu nhiên a phải chia cơ thể này cho hai người rồi dùng em như ngôi thứ ba.
E: em ko biết, cứ khi nào cổ dằn vặt bởi lý trí và cảm xúc là anh lại thả em ra, a thì cứ tìm cách suy nghĩ đúng đắn để ràng buộc em ko được đến gần, cứ lúc nào em chực muốn khóc thì a lại ko cho em khóc,  quẳng em sang một bên, a làm chủ một người thôi, mắc gì cứ nhảy qua nhảy lại, a muốn tất cả mọi người đều lý trí sao? Con người đâu thể làm điều đó,
I: Lý trí đơn giản là làm mọi thứ đúng đắn với nó thôi em à, a đang giúp em mà? Bên cạnh cảm xúc ghen tỵ, thì chẳng phải em nói rằng muốn người ta hạnh phúc sao?
E: thì cổ nói họ yêu nhau nhiều lắm, a cũng thấy rồi còn gì, cái cách cổ đắm chìm vào đó. Chính anh nói điều đó thật đẹp, và ta không được phép xâm phạm vào điều đó, thì em cũng chỉ giúp cổ khi cổ buồn thôi. Lúc cô đơn có người bên cạnh chẳng tốt lắm sao?
I: Đứa nào nài nỉ anh ra mặt để nói lời xoa dịu và hạn chế bản năng mà giờ nói thế? Chú hồi giờ có nói được tiếng nào ra hồn đâu, anh chia sẻ chung ký ức, nhưng a mới là người nắm tất cả, không bị chi phối bởi ác quỷ như em nhóc à.
E: em thấy cổ thật đẹp, a cũng thấy bức ảnh còn gì, sự trong sáng đó là hoàn toàn tự nhiên vô vụ lợi.
I: anh ko hiểu nó đẹp chỗ nào? có thể chú đang gán ý nghĩa tình yêu vào một cái gì đó bình thường đấy.
E: em cũng cạn lời với anh... anh thôi nhận xét mọi thứ kiểu đó đi. Em thấy mọi thứ đều đẹp, và em yêu tất cả những cảm xúc chảy qua tim mình. Lần đó sau sự ghen tuông điên khùng, chính a là người đã chỉ ra rằng những thứ đúng đắn đằng sau đó, hơn là những lần nhìn vào mà thiếu dẫn chứng...
I: à vậy là chú có nhận ra đó chứ, cũng nói được mà...
E: em xin lỗi, em sẽ lùi lại, để a làm việc...
I: anh chỉ thấy chú đang làm a mủi lòng để chiếm cứ sự hiện diện của anh, nhốt mình lại, quan sát cách a làm nè nhóc, a nói cho mà nghe, giờ cô ta đang buồn, em lên đó nuông chiều cảm xúc, rồi 15h, em bỏ đi, để lại nhỏ một mình với cảm xúc và lý trí của mình, thế là nhỏ lại phải tìm người bấu víu, rồi nhỏ lại tìm đến anh người yêu, rồi lại ngủ lại nhà, rồi bay lại tưởng tượng đủ điều, haizz, a ko nói nữa, a lo cho cả 2 người, và cách tốt nhất lúc này, để ko đau buồn sau đó, là đừng vui vẻ với cảm xúc của mình lúc này. Chú ăn tát của anh nhiều qúa, giờ thấy a bị tát yêu lại thấy vui, chú biến thái vl...
E: hành động hàm chứa cảm xúc mà anh ơi, ánh mắt, nụ cười, tâm trí, mọi rung động nhỏ trong không khí, đều là thật á anh. Chính anh đã nói cảm xúc có thể uốn cong không thời gian còn gì, e thấy hạnh phúc khi nhớ lại khoảng thời gian 1 tiếng đồng hồ mà a chăm sóc cổ, dù ko phải em, nhưng cổ vui là được rồi,
I: Chỉ có m nhận hormon tuôn trào thôi, a ko có, và a ko muốn nói chuyện này nữa, m trở về với góc nhìn thứ ba cho anh, anh phải follow up vài công việc khác, nhỏ đang nhìn và đang buồn ấy, nếu cứ ở đây, thì sắp tới a ko chống chọi được với pt cảm xúc đâu, tự giam mình lại giùm anh, anh đang làm cả 2 việc phải dùng tới não, nên né né ra giùm, hậu quả của chú giải quyết chưa xong đâu, đừng quên điều đó,
E: huhu, e muốn lên ôm cổ cơ,
I: a ko cho phép, nếu ôm thì phải là anh, đó là điều ko khiến người khác buồn vì nó ko sai trái với bất cứ thứ gì thuộc về cảm xúc. Cái ôm ko nên có, nhưng nếu bắt buộc có, thì nó sẽ là cái ôm ko cảm xúc, vì ko gây tổn thương cho ai nhưng vẫn có thể chữa lành vết thương cho mọi người.
...
I: Được rồi, chúng ta đã học được gì từ hôm qua?
E: Lý do chúng ta vui khi nhìn gái đẹp, là vì họ đang hạnh phúc, và hạnh phúc bên người yêu, được ta coi là sự không bền vững (hoặc có thể là vì ghen tỵ), nhưng nếu đó là phụ nữ có chồng, thì lại ko có chút nảy sinh nào, là vì ta ko thể sở hữu, hay vì đó là hạnh phúc bền vững?
Nguyên tắc thứ 13 nói về sự ích kỷ của bản thân nhưng lại tỏ ra cao thượng.
Tôi nghiêm túc, cậu nghiệm túc, những tổng hòa lại, hai người lại trở nên đang đùa bỡn với những mối quan hệ.

Đang yên ổn thì tết đến, ly rượu nhạt và hứa hẹn từ tương lai

Chẳng biết từ lúc nào, tôi nghe rằng tết này chẳng bằng tết xưa (chẳng như bác Hồ nói), ngồi nhâm nhi ký ức đêm giao thừa, người ta tự hỏi, sao táo quân ko được như trước? Mọi thứ cứ trôi tuốt tuồn tuột, mặc cho nhưng hành động của xưa nay cứ lặp lại. Tối mùng 3, mọi người lại thay nhau hụt hẫng, rồi hỏi tại sao? Tôi còn nhớ ký ức một ngày mùng 3 năm nào đó, tôi vẫn đi chúc tết họ hàng, vẫn nhâm nhi ly rượu xuân, và tết kéo dài cho tới khi hết.

Khi nào thì hết tết – bất chợt mọi người hỏi? Có lẽ từ lúc nào, đó là cái kết của tối mùng 3. Chẳng phải là ăn mày dĩ vàng, tôi hay so sánh tết nay với tết xưa. Thực ra tôi nghĩ, lý do ta thấy tết nhạt, là vì tết không vui như ta nghĩ. Tôi không biết mọi người nghĩ gì, mong đợi gì, nhưng có thể thấy đại đa số (một cái nhìn phiến diện), họ trông chờ gì đó vào 3 ngày tết. Tôi không biết tết xưa thế nào, chỉ nhớ ký ức gần nhất khi nghĩ về đêm giao thừa là dọn dẹp, ăn cơm, coi táo quân, dọn mâm cúng, xem pháo hoa và đi ngủ. Chẳng biết từ lúc nào táo quân đã là món khai vị không thể thiếu đêm giao thừa, có lẽ là từ khi kinh tế bắt đầu đi xuống. Đi xa hơn một chút, tôi nhớ rằng đêm giao thừa, mọi người vẫn tất bật ra đường, chuẩn bị cho nhau những nụ cười, những đứa trẻ là những người vui nhất, vì chúng tụ tập bạn bè, không chỉ vì đêm nay, mà còn vì những thứ xảy ra trong đầu chúng vào sáng sớm hôm sau. Tục xông đất có lẽ đã thành truyền thống. Một mảnh ký ức lạc đâu đó trong mớ hỗn độn, tôi vẫn nhớ khoảnh khắc giao thừa, mọi người kéo qua nhà này nhà kia xông đất, tết bắt đầu từ lúc trước giao thừa, sáng mùng 1 sáu giờ dường như là quá muộn cho những đứa trẻ tụ tập kéo sang nhà họ hàng, làng xóm; tối chín giờ hãy còn sớm để kết thúc một bộ phim, một câu chuyện, bởi vì dù có gặp nhau mỗi ngày, thì tết vẫn là nơi khởi đầu của một năm mới. Những mảnh ký ức đó chợt lạc mất, bởi nền kinh tế lao đao không biết từ lúc nào. Xông đất trở thành cái gì đó cản trở mọi người sát lại gần nhau. Phải xem ngày xem giờ, bởi vì một chút gì đó không hợp, thì một năm kinh tế khó khăn chợt trở thành có gì đó không vui cho tết đến. Bởi vì nền kinh tế vận động không ngừng (đến mức có vị giáo sư nọ cho rằng 1 tuần nghỉ ngơi là phí phạm), tết trở thành dịp người quen gặp nhau. Chúc tết bằng những ly rượu, có lẽ chẳng sao cả, chỉ cho đến khi quá chén, họ bắt đầu sợ. Tết dần bắt đầu khá muộn vào sáng mùng 1, rồi kết thúc sớm vào bảy giờ tối, khi mà ai cũng bắt đầu say giấc trên giường, rồi hôm sau lại uể oải thức dậy muộn, tết cứ thế trôi đi!

Nói về thói quen chè chén, tôi không biết thế nào, nhưng tôi thấy rằng khi vui người ta uống rất nhiều mà không thấy say, chẳng biết vì cơ thể chuyển hóa tốt hơn, hay vì nói nhiều hơn, làm đào thải cũng nhiều hơn (Chẳng phải ngẫu nhiên mà đi hát lại uống được rất nhiều nhé). Chính vì điều này, làm tôi  nảy sinh một câu hỏi, liệu rằng vì tết buồn nên người ta uống ít, vì sợ say nên họ ít uống, vì quá nhiều người trong năm không kết nối nên phải uống nhiều (nhiều nhà uống ít cũng thành nhiều), hay vì một lý do khác là lo sợ vì điều gì đó? Rượu giả, rồi gần tết thì lại có tin về thực phẩm bẩn trả hình vào tết (ôi thôi vô vàn thứ không giả thì bẩn, cứ lên mạng thì thấy, tivi thì người ta cũng nói chán rồi). Ba ngày trôi qua, người ta thở phào vào tối mùng 3 rồi thở dài ngay sau đó. Hết tết rồi!

Thế nào là hết tết? Là hết 3 ngày đầu năm. Người lạc quan thì nói « mùng càng cao, tết càng vui », người thì nói tháng giêng là tháng ăn chơi. Nhưng mà ngày mùng 7 là đi làm lại hết rồi. Đến thời điểm này, việc nhậu nhẹt cơ quan sau tết, hay đi bắt đầu đi chúc tết các ban ngành trong giờ làm việc lại đã bị quán triệt trên giấy tờ (tôi không theo dõi thực tế). Tôi không cho rằng điều đó là tốt, mặc dù tôi chắc chắn là hết tết đi làm lại mà còn nhậu nhẹt mấy ngày là xấu. Vui thôi, đừng vui quá ! Là thế này, chúng ta có thể làm cái việc như « ngày hôm trước vui chơi, tối ngủ một giấc, sáng hôm sau đi làm việc như chưa từng có kỳ nghỉ mà hôm qua vẫn là ngày trước đó được nghỉ » với điều kiện hãy xóa sạch ký ức của con người đi. Trí não con người dường như được thiết kế để con số là khoảng tối thiểu để con người cảm thấy kỳ lạ về thời gian và không gian. Và sự thật là  nghỉ tết được tính bằng tuần. Và 1 tuần thì làm con người trở nên rối loạn về nhận thức. Hãy né con số 1 tới 3 ra. Nếu ai phản bác tính khoa học của suy luận này và nói rằng nghỉ xong có thể đi làm ngay thì có thể người đó không biết tới hội chứng ngày thứ hai. (Tiện nói luôn thì theo nghiên cứu, sinh vật dường như có khả năng nhận thức tốt nhất với số 4, cho nên số 5 mới được tạo ra bằng một ký tự khác chứ không phải bằng cách thêm một vạch).

Lan man thế đủ rồi có ai còn nhớ luận điểm chính của đoạn trên không ? Tôi đang nói về việc khi nào thì hết tết. Những luận cứ trên, tôi muốn nói rằng, sau ngày mùng 3, cho dù có đi làm lại, thì không khí xuân – tết vẫn tràn ngập nơi nơi, vấn đề là sử dụng không khí đó thế nào (lại lan man). Đúng tết chỉ hết, khi công việc bắt đầu trở lại guồng, chạy thật nhanh, rồi ào một cái, chúng ta trở lại công việc, thậm chí còn chẳng kịp nhận ra nó bắt đầu như thế nào, chỉ biết rằng ngày nghỉ tiếp theo ắt hẳn là chủ nhật, và ngày nghỉ tiếp sau nữa sẽ là giỗ tổ Hùng Vương. Khi tích phân những hoạt động này, tôi nhận ra rằng ngày đi làm đầu tiên sẽ trước thứ bảy, chủ nhật ; mọi người đi làm uể oải, nghỉ cuối tuần, và bùm mọi thứ lại đâu vào đấy. Thật kì lạ, cảm giác như khám phá ra điều gì đó vĩ đại vậy. Liệu có phải thuyết âm mưu gì không ? Vậy là, tết không hết khi mọi người cho rằng nó hết, điều này chỉ làm họ hụt hẫng mà nhớ về tết, nhưng lại không thể dứt ra vì vẫn còn tết. Tết chỉ thực sự hết khi họ được nghỉ cuối tuần cái tuần mà vẫn còn tết, họ tưởng là được nghỉ làm, nhưng vô hình chung, là sự chuyển đổi trong tâm thức, sau tết là đi làm nhưng vẫn còn tết, rồi nghỉ cuối tuần,  sau cuối tuần là đi làm lại, ơ kìa, có ai nhận ra tết đã biến mất ?

Chúng ta không thể kết thúc cái không bắt đầu. Một số người thấy tết nhạt, vì họ không biết bắt đầu từ đâu. Những hoạt động của họ dần dà là : nghỉ ngơi, mua sắm, nhậu nhẹt, hết. Câu hỏi là nó có gì khác so với những ngày cuối tuần khác ? Con người là thứ làm cho suy nghĩ về tết sống động. Không thể nhậu từ lúc nghỉ, đến đêm giao thừa mong ngóng về mùng 1, mỗi đêm say bí tỉ rồi kết thúc ngày mùng 3 với câu hết tết được. Không có một cái bắt đầu cụ thể, thì sẽ không có sự day dứt trong lòng, bộ lọc cảm xúc của con người sẽ không hoạt động. Tôi thường ăn tết bằng không khí với mọi người. Thực sự, chẳng biết từ lúc nào tôi có thể nhận ra có gì đó rất khác. Có lẽ là khoảnh khắc tất niên chăng ? Mọi người bắt đầu thu xếp công việc, tất niên là sự kết thúc của năm cũ, chia tay những người ngày nào cũng gặp để về với gia đình – những người ngày tết mới thấy mặt (và có lẽ công nghệ đã xóa nhòa khoảng cách, khiến sự mong đợi cũng giảm đi chút nhiều). Thực ra điều khiến tôi suy nghĩ ít nhiều, là năm nay, không khí về tết lại không đủ lắng đọng. Ở bến xe, tôi không thấy được vẻ hạnh phúc vì mệt mỏi. Trên đường, tôi vẫn thấy mọi người đi kiếm tiền, mưu sinh. Hay tại vì, tết không đến với tất cả mọi người ?

Quay lại tiêu đề có lẽ đủ để giải thích cho câu hỏi này. Tết năm nay có lẽ quá chóng vánh ! Ào nghỉ tết, ăn tết cái ào, rồi lại đi làm lại. Chẳng còn thời gian để mà tận hưởng. Tiền đang kiếm ngon lành, công việc đang trôi chảy, bất chợt chẳng ai muốn nghỉ để ăn tết cả. Hay tại vì suy nghĩ về việc sát nhập tết đã bắt đầu phát huy tác dụng ?

Vậy tại sao ta không sát nhập tết? Vì tết có giới hạn, hay ít nhất là đối với nền công nghiệp không ngừng, như vị giáo sư nào đó nói: “trong khi chúng ta đang nghỉ tết, thì nền công nghiệp ngoài kia vẫn đang xoay chuyển. Mọi người gác tất cả lại, ăn chơi nhảy múa trong khi công việc thì đang xếp hàng chờ. Hết tết, nhiều người vẫn chẳng dứt, vẫn vui chơi cả tháng trời”. Rồi một kết luận trời ơi đất hỡi: hãy chuyển tết cổ truyền về tết dương lịch, nhật đã làm đấy thôi? Chúng ta hòa nhịp cùng không khí với mọi người, rồi lại trở lại làm việc ngay sau đó. Một suy nghĩ vô cùng tốt cho nền kinh tế, nếu xét rằng mọi nơi đều có khí hậu như nhau, và con người là những cỗ máy. “Hãy làm việc như những cỗ máy” – ai đó nói. Vậy thì cần gì tới phong tục tập quán? Hay là nên gác tất cả để hòa tan bản thân vào với mọi người. Ngụy biện một chút, chẳng trách thiên nhiên, di tích cổ lần lượt được hiện đại hóa, cho “phù hợp” với suy nghĩ của những người đó, những người ra nước ngoài và thấy ôi sao hiện đại quá. Chỉ là những suy nghĩ phiến diện! (chắc lại là một ngụy biện kết luận ẩu của tôi).

Tôi không thích cách người khác áp đặt những gì hiện đại vào một cái tết cổ truyền, càng chẳng thích cách biện giải có gì đó có vẻ thiên vị của những người đang bênh vực cho quan điểm tại sao không nên và không được sát nhập tết cổ truyền vào tết dương lịch. Tôi thích tự mình biện giải, vì suy nghĩ của bản thân có gì đó chút lệch nhịp.

Thứ nhất là thời tiết, đừng quên thời tiết có rất nhiều khác biệt, và các nước  ở vùng ôn hàn đới đều phải trải qua mùa đông vô cùng khắc nghiệt, họ chỉ có kỳ nghỉ hè, mà họ còn nghỉ đông. Vậy kỳ lạ là hiện tại có một suy nghĩ rất công nghiệp, rằng hãy nghỉ ít đi và làm nhiều hơn, với lý do làm nhiều hơn để theo kịp các nước. Đừng quên, con người với thời gian nghỉ ngơi phù hợp là tốt nhất cho sức lao động, cái cần thiết là chúng ta cần cải thiện năng suất lao động, cụ thể là làm tối đa vào thời gian làm việc và nghỉ ngơi vào lúc nghỉ. Chưa kể, tết dương lịch được coi là kỳ nghỉ nối tiếp với kỳ nghỉ đông, ăn mừng giáng sinh, trước đó còn có lễ Tạ ơn. Liệu chúng ta sẽ làm gì với kỷ nghỉ 3 ngày tết? Nghỉ tết tưởng dài nhưng thực sự không nhiều, vì cả năm trời, trúng vào năm nhuần, thì thời gian làm việc đâu ít? Nước Nhật là nước châu Á duy nhất chuyển sang, vì họ cần phát triển kinh tế, và họ đã có sẵn kỷ luật, và một chương trình giáo dục cùng với khí hậu tương đương nước ngoài. Các quốc gia châu Á vẫn ăn tết nguyên đán, đừng nhầm lẫn các nước như Lào , Campuchia, họ vẫn ăn tết của riêng mình. Thực tế, không nhiều nước ăn Tết theo lịch âm, cần hiểu rằng có nhiều bộ lịch, đâu chỉ lịch dương và lịch âm? Mỗi tôn giáo đều có một lịch của riêng mình, và có ngày tết riêng!

Thứ hai, cái gì gọi là hiện đại hóa? Liệu bỏ đi hoàn toàn văn hóa có là sai? Một câu hỏi còn tranh cãi, và chỉ có thời gian mới trả lời được. Nhưng chắc chắn một Việt Nam tự hào vào văn hiến ko thể bỏ được. Nếu nói nhiều nước bỏ mà vẫn mạnh thì, cũng từng đấy ví dụ có thể phản biện điều tương tự. Một sự thật hiển hiện là cái gì không phù hợp thì phải bỏ, nhưng không thể vịn vào văn hóa mà xóa đi mọi thứ thuộc về lịch sử và tự nhiên. Có lẽ ai đó thích nước Mỹ vì là một đại diện vì  giàu mạnh, thì nên biết thiên nhiên nơi đó vẫn còn rất kỳ vĩ. Không thể phủ nhận rằng mượn danh xây dựng để thu hút kinh tế, là chiêu bài mà nhiều kẻ táng tận lương tâm đang dùng để phá hoại nơi ở của mình để có tiền mà đi tới nơi tốt hơn. Chỉ có người địa phương phải chịu đựng. Khi đặt mình vào những người vùng cao, tôi từng tự hỏi, tại sao cứ như hiện tại lại không ổn? Rồi tôi có câu trả lời, nhu cầu vô hạn của con người rồi sẽ xâm phạm đến những nơi chưa được khai phá, mọi thứ rồi sẽ thay đổi, vì Trái Đất sẽ còn tiếp tục quay, nếu không đủ năng lực thích ứng thì sẽ chỉ là nạn nhân của sự thay đổi dù muốn hay không của nếu kinh tế chuyển động không ngừng này. Một vòng xoáy, khi đi lên, sẽ có thứ sẽ bị chôn sâu xuống!

Kinh tế đúng thật ngày càng đảo điên, làm cho tết cũng chợt có gì đó thay đổi. Cứ dịp chuẩn bị xa nhà, tôi lại bị lẫn lộn gì đó trong đầu óc, vì bị mất đi phương hướng trong giây lát vì ký ức của mình, Quá khứ của tôi ở đây, hiện tại ở nơi này, và tương lai mà bản thân xây dựng sẽ chẳng là nơi nào khác. Nhưng thời khắc tiếp theo đây, những gì đang diễn ra sao ‘có gì trái với suy nghĩ tưởng chừng đã thành hiện thực. Thứ có thể thuyết phục tôi, không phải là ân huệ của quá khứ, đó chắc chắn phải là tương lai! (Tương lai mà những người tàn phá thấy không phải ở nơi đó, những người được thuê đi tàn phá chắc cũng nào thấy gì chẳng, đó chỉ là kế sinh nhai của họ, không phải nơi để ở, nên khi không còn chỗ ở, chăng rằng lại khóc than ông trời?)

Á quân, những gì đạt được và vẫn là cuộc chiến giữa lý tưởng và hiện thực

Chúng ta tự hào vì là một trong những người chứng kiến khoảnh khắc này.

Bài viết này được đăng lên ngay giữa tâm bão, khi mà mọi người còn đang quây quần. hỉ nộ ái ố - những cảm xúc của đời người được chứng kiến, chỉ trong một trận đấu.

Không phải ngẫu nhiên mà cú sút cuối cùng của đêm bán kết đã để lại rất nhiều cảm xúc, chắc bởi vì đó là cú sút quyết định. Giây phút bùng nổ đó đã được thai nghén từ suốt cả trận đấu. Tôi không phân tích vào chuyên môn, tôi chỉ nói về cảm xúc. Giây phút mà Việt Nam bị dẫn 2-1 vào phút 86, bao nhiêu sự buồn tủi, tiếc nuối, buông xuôi rằng thế là hết; cho đến khi những người trên sân cỏ gỡ hòa, bao nhiêu người đã tức giận, những người trên sân cỏ, họ vẫn bình tĩnh chiến đấu, vậy mà người hâm mộ như chúng ta đã trực từ bỏ. Kết thúc hiệp đấu chính, những tiếc nuối cho các pha bỏ lỡ, chính những người xem cũng đã quá mệt mỏi, ước rằng ghi một bàn thắng là đỡ bao nhiêu. Khoảnh khắc bán kết như đang trực vụt mất, lo rằng sức khỏe liệu có theo hết được trận đấu chăng? Thời khắc của hiệp phụ, dường như niềm tin vào việc có khả năng thua đã chợt lóe lên.

Kết thúc hiệp phụ, một lần nữa, hy vọng của cả nước lại một lần nữa trỗi dậy. Những người đó, đã một lần làm nên lịch sử khi vào bán kết (tôi không dám dùng từ chúng ta, vì với những gì mà họ trải qua, thì việc cổ vũ đến cùng là tất cả những gì tôi có thể làm, còn đó là tất cả những gì mà họ trông đợi ở chúng ta), chẳng có gì có thể cản trở lịch sử lặp lại. Kết thúc lượt đầu, một chút mệt mỏi đã trực trào. Hãy tạm ngưng lại ở đây, chúng ta đã có tất cả những gì mình cần ở khoảnh khắc đó. Ngay sau quả đầu tiên, thủ môn đã dừng bước khởi đầu tốt của đội bạn, ngay trước quả cuối cùng, anh dừng bước tiến vững chắc của đội bạn, cảm xúc đã dâng lên ở đây nhưng chưa thực sự bùng nổ. Để đến được tới đây, những chân sút đã san bằng tỉ số, họ không đáng khen sao? Đội bạn đã không thể nới rộng tỉ số. Đây là giây phút hồi hộp. Quay đến sau khi thủ môn chặn khởi đầu tốt của đối phương, Xuân Trường đã san bằng tỉ số, đưa tình thế hai bên về lại ban đầu. Duy trì điều này, là công của cả thủ môn và chân sút. Tiến Dũng có thể thoải mái chụp, để trái thứ tư anh đưa đội nhà lên thế dẫn trước – trước cả khi Văn Thanh sút, là nhờ a tin rằng, để lọt lưới và những đồng đội sẽ giúp san bằng, và các chân sút có thể thoải mái, là vì tin rằng trái sau đó, người bạn mình sẽ không cho phép khoảng cách được nới rộng. Quang Hải nói rằng anh tiếc vì đã không sút vào trái luân lưu, mặc dù là người hai lần gỡ hòa để chúng ta tới được đây. Tạo nút thắt, thêm chút cao trào, đưa mọi người vào sự hồi hộp, bơm vào đó hy vọng để rồi bùng nổ; liệu có câu chuyện nào đẹp hơn thế?

Đúng vậy, có những giấc mơ phải qua gian khổ mới thành hiện thực. Chúng ta thua ở phút cuối cùng của trận đấu. Không ai trách cứ các anh cả (nếu có chỉ là những người đi cá độ). Đội tuyển không hề hứa sẽ mang cúp về, họ chỉ hứa sẽ làm hết sức mình. Ai cũng hiểu điều đó. Dù có thua, chúng ta vẫn là á quân, vô đến đây là quá mừng rồi. Nhưng khoảnh khắc đó, hy vọng đã được gieo vào tất cả mọi người. Một Uzbekistan hạ gục Nhật Bản – cựu vô địch, Hàn Quốc – Á Quân; nhưng khi Việt Nam giành suất vào chung kết, kịch bản về ngôi vô địch đã chạy trong đầu tôi – bất chấp sức tấn công hiện tại của đội bạn. “Dù Việt Nam không thắng, vẫn sẽ có bão” – đó là câu nói tôi nghe đâu đó khi đang giữa lòng cờ đỏ sao vàng. “Dù nó có chưa xảy ra, nhưng nó đã tồn tại của suy nghĩ của mọi người rồi” – đó là câu nói của vợ ngài thủ tướng Anh, trong bộ phim hư cấu Black Mirror. Phải rồi, sự im lặng sau tiếng còi chung cuộc, là sự hụt hẫng, không phải như trước đó – là vì những thất vọng liên tục mà người hâm mộ nhận được sau tất cả, mà là sự trống rỗng. Một sự việc được đinh ninh sẽ xảy ra, trong phút chốc đã biến mất. Giây phút đó xảy ra quá nhanh, một bàn thắng và một tiếng còi. Tôi còn chưa kịp nhận thức chuyện gì đang xảy ra. Hãy giả sử bàn thắng đó được ghi trước đó vài phút, kịp thời gian cho đội nhà cố gắng gỡ, tiếng còi kết thúc vang lên sau thất bại này, thì kéo theo sau đó chắc chắn là tiếng khóc. Nhưng không, như một sự nghiệt ngã của hiện thực và thời gian, mọi thứ bất chợt chậm lại, tưởng rằng có thể quay ngược lại để làm gì đó, hoặc với tay ra sau để chụp lại trước khi nó kịp vụt đi. Nếu so sánh, có lẽ là như tờ vé số độc đắc bị phát hiện nằm trong chiếc áo trong máy giặt; người vợ sắp cưới bỗng dưng hủy hôn theo người khác hoặc bài thi trúng tủ chắc chắn điểm 10 mà ra điểm 9.

Thời gian bỗng chốc trở lại bình thường, khi tôi chấp nhận rằng, Việt Nam vẫn được á quân, đội ngũ đó vẫn còn nguyên để tham gia u23 kì tới, và thuyết phục rằng, trận thua này là phép thử cho đội tuyển và người hâm mộ. Lại một lần nữa bỏ qua vấn đề chuyên môn, nhận xét phiến diện của tôi thấy rằng, trái bóng cuối cùng đã có thể cứu, nhưng đôi chân của Tiến Dũng đã xụi lơ, ko còn khả năng bật nhảy và phản ứng so với đầu óc, chúng ta kèm người cũng không đủ sát sao. Thể lực chúng ta chưa đủ, đơn giản là vậy. Còn nhớ ai đó nói rằng thời tiết đã không ủng hộ, nhưng thiên thời thua địa lợi, địa lợi thua nhân hòa. Có thể, chúng ta chưa sẵn sàng. Việt Nam vô địch thì quá đơn giản, ai cũng vui, mọi người ùa ra đường ăn mừng, rồi ai về nhà nấy. Giải á quân có thể là một phép thử, phép thử cho một lời hứa: “dù thắng hay thua, đêm nay bão vẫn về”. Những người hâm mộ hụt hẫng kéo nhau ra về sau khoảnh khắc quyết định đó. Đường phố chợt im ắng lạ thường. BIết phải làm gì đây, khi mà 2 năm còn quá dài. Các chiến binh đã giữ lời hứa, về một trận đấu hết mình. Dù có suy ngẫm bao lâu (khi mà thời gian còn đang trôi thật chậm), tôi vẫn phải công nhận điều đó. Người hâm mộ chúng ta không chiến đấu, điều duy nhất ta có thể làm là dõi theo và động viên họ, và một lần nữa tôi lại nói rằng, đó là tất cả những gì họ cần. Tạm bỏ qua thành phần a dua, lứa lao ra đường cho vui và vân vân mây mây không quan tâm về trận đấu, miễn có gì vui là ta làm; tôi xin phép suy bụng ta ra bụng người các cá thể còn lại. Chúng ta vẫn còn một lời hứa ở đó, đội tuyển Việt Nam đã thi đấu hết mình cho đến khi bóng còn lăn, họ đưa chúng ta vào bán kết, vực dậy một niềm tin đã mất, và chẳng thể nào ta lại ko làm điều nhỏ nhoi trong tầm tay – là điều duy nhất họ cần. Khoảnh khắc bước xuống đường, tôi ko nghe hô hai tiếng VIệt Nam. Tôi thử hét thật to khi đoàn xe qua nhưng không thể, bất chợt có gì đó nghẹn lại trong họng, như rằng hai tiếng đó bật ra là lúc mà nước mắt tuôn rơi, tiếc cho những gì chúng ta đã thuộc về. Những tiếng còi xe, tiếng hú hét không hiểu sao chợt thân thương đến thế. Như thể sâu thẳm trong đó là những lời động viên lẫn nhau: “các tuyển thủ sẽ bước tiếp, còn chúng ta phải thực hiện lời hứa đêm nay, hãy đứng dậy, cầm cờ lên, dìu người bên cạnh, tiến lên ngay sau những con người đã một lần nữa trao cho ta hy vọng”. Đâu đó trên đường về, những con người không mang dòng máu Việt, dường như cũng đang tiếc cho một lần được hô hai tiếng Việt Nam, bởi vì trong con tim họ, VIệt Nam đã là quê hương thứ hai của mình.

Để chốt lại, khoảnh khắc Việt Nam gỡ hòa, tôi đã hy vọng về kịch bản 2-1 cho ngôi vô địch lặp lại sau 10 năm đằng đẵng, thế nhưng đã không đạt được *cười*. Bất chợt nghĩ, sự trống rỗng trong trái tim này, chắc rằng cũng có một cô gái cũng như vậy đang ở đâu đó; rồi thì tự phản bác chính mình, rằng đi tìm sự thay thế là không công bằng và “khoảng trống được lấp đầy bằng tình yêu, nếu không cẩn thận, sẽ tạo ra một khoảng trống khác còn lớn hơn nhiều” (từ kami-sama của TWGOK nếu ai biết); nên là lại lấy công việc làm niềm vui. Dù thế nào thì Trái Đất vẫn quay, thế nên phải tiếp tục tiến lên, để một ngày kia lại thấy mặt trời mọc, và hy vọng về ngôi vô địch chứ.
Chúng ta không được phép ngủ quên trên chiến thắng!

Bản chất, hiện tượng và kẻ giả danh mang tên xã hội

Khi cái sai được gán mác thông thái, thì sự đúng sẽ trở nên ngu si!

Đó là dòng bình luận cho một cuốn sách mà tôi đọc gần đây, và đó chính xác là những gì thuộc về mối quan hệ biện chứng giữa hai mặt đối lập.

Để dễ hình dung, tôi xin trích dẫn một cách so sánh được đặt ra trong cuốn sách Lược sử vũ trụ của Hawking. Ông nói rằng, vũ trụ tồn tại 2 loại hạt: vật chất và phản vật chất. Thế giới của chúng ta đang sống là thế giới của vật chất, và chắc chắn tồn tại một thế giới cấu tạo bởi các phản hạt, thế giới của chúng ta có thê chính là phản thế giới, Khi vật chất được gọi là phản vật chất, thì phản vật chất lại là vật chất. Nói đơn giản, đó chỉ là tên gọi.

Tại sao tôi lại đặt ra câu hỏi về cái này, bởi lẽ xã hội hiện tại (không đánh đồng) tồn tại những khái niệm kỳ lạ, mà người ta gọi là khôn, lanh, thông minh hay cái gì đó tương tự. Phóng xe lên lề đường, điền vào chỗ trống, ranh giới vài giây giữa đèn xanh và đèn đỏ. Thực ra, những điều này được tôi suy nghĩ từ lâu, nhưng đến hôm nay, sau một thời gian suy nghĩ về ý thức và con người, sự tồn tại giữa bản chất, vật chất và hiện tượng biểu thị ra, tôi quyết định phải làm gì đó, nói đơn giản là để cứu một ai đó ra khỏi vòng xoáy kim tiền

Chuyện bắt đầu thế này, tôi được giao quản lý một số lượng nơ nhất định, nhiệm vụ là phải mang thu lại sau khi hết tiệc. Kết thúc tiệc, tôi quên, bỏ qua chuyện ko ai đưa lại mặc dù tôi ngồi lì đó, thì là tôi sai, vì tôi được giao phải chủ động thu nơ, mặc dù thực sự là tôi ko nhớ nổi mặt mấy bạn tiếp viên (kể cả nhỏ bạn của người tôi đang thâm thương tôi cũng ko tài nào nhớ nổi). Ở đây nảy sinh 2 vấn đề, là phục vụ giữ luôn, hoặc quản lý lấy để bán lại. Dù thế nào thì cũng đều là không tốt và sai hoàn toàn. Điều đáng nói và gây nảy sinh tới bài viết này, là cả đối tượng của cả 2 trường hợp này đều là những con người tri thức, mức học vấn đại học. Điều này khiến tôi gợi nhớ đến vài luận điểm khác còn gây tranh cãi: học vấn và văn hóa, nhà nhà học đại học và kiếm tiền bất chấp. Ngoài ra, nó còn gợi lại cho tôi lo lắng về vòng xoáy kim tiền khiến một điều gì đó bị coi là đúng, mà tôi sẽ đề cập ngay sau đây.

Để dễ hình dung vào chủ đề, tôi sẽ liên hệ vào thực tế mà dường như ai cũng biết, đó là thứ bị gọi là nhũng nhiễu cấp dưới và hành dân. Điều này được giới tri thức, những người quyết tâm thay đổi hiện thực và thoát khỏi cái vòng xoáy đó, nêu bật vấn đề bằng vài câu chữ: quan thì cũng từ dân mà ra. Chúng ta sẽ bàn về nhóm trưởng, người quản lý một số lượng nhất định những người mà mình tìm cho nhà hàng để phục vụ. Số lượng và chất lượng (thời gian, tác phong, thái độ và nhiều cái khác) được giao cho nhóm trưởng quản lý, họ làm sai, anh bị phạt. Đó là điều tất nhiên. Bằng cách này, nhà hàng có thể chia sẻ gánh nặng về con người. Điều đáng nói nằm ở chỗ, nhóm trưởng sẽ nhận lại một số lương nhất định từ những người mà mình quản lý. Câu hỏi ở đây là, nhà hàng có chi tiền riêng cho quản lý (nhóm trưởng) hay ko? Nếu có thì sẽ nảy sinh một vấn đề ở cấp cao hơn. Những theo những gì tôi biết thì là không. Mỗi nhóm trưởng sẽ giữ lại tối đa 40k từ người cấp dưới sau khi được nhà hàng trả lương. Xét về mức độ quản lý, tức là làm việc với con người, mỗi người một tính, việc được trả một mức chi phí là đúng, bởi vì đó là chi phí rủi ro, cũng như là mức độ lao đông trí óc. Nhưng, tự cho phép mình lấy 40k là quá nhiều – xét trên một số số đơn thuần là ít, nhưng đó là 1/3 tiền lương (nhà hàng trả 150, nhóm trưởng nhận 140 và đưa lại cho phục vụ cấp dưới 100, câu hỏi là 10k đi đâu?). Rõ ràng, chi phí quản lý bị đôn lên quá cao, và những người phục vụ bị làm giá lẫn nhau. Khi bị coi là tất nhiên, cấp thấp phấn đấu lên cấp cao hơn để đút túi phần tiền quản lý (hợp lý) và phần làm tiền người khác (sự sai trái). Nhận sai công sức của bản thân, âm thầm đút túi rồi tự cho đó là thông minh, điều sai này bị coi là thông minh và tạo ra một vòng lặp kim tiền ko dứt.

Để giải thích cho điều này, tôi nghĩ viện tới khái niệm về tư bản là tốt nhất. “Bản sắc cá nhân” – đó là cách giải nghĩa từ đơn giản nhất. Một flag là cách một đất nước phát triển, kéo cả đất nước lên. Điều sai lầm của những người nhận thức kém, chính là đạp người khác xuống để nâng cao vị thế của mình. Việc lấn làn cơ bản là để tận dụng thời gian của bản thân, nhưng qua đó lại khiến người khác của mất thời gian. Điều này được đánh giá là “thông minh”, bởi vì nó tận dụng được bản thân bất chấp kẻ khác. Và theo lý thuyết trò chơi, tổng bằng không! Một ví dụ khác dễ thấy là những tiệm sửa xe kiểu ăn xổi ở thì, luộc đồ của người khác. Vài trăm nghìn ăn được, liệu có đáng giá bằng uy tín- kết quả của uy tín là sự trở lại và những người tới vì được giới thiệu. Kinh tế nên phát triển bằng những mối quan hệ vô hình, thúc đẩy tạo ra giá trị thặng dư. Để thay đổi thực tế này, cần có những người trẻ đủ khả năng nhận thức và thay đổi điều này.

Đáng lo ngại thay, rất nhiều người mà tôi gặp, như đã nói ở trên, đang đi vào vòng xoáy đó, họ bị nhồi nhét ý nghĩ về đức tính được xã họi công nhận. Một câu nói tôi độc được trong trang truyện của một nhà xã hội: “Những người mẹ sinh con sớm mà chưa đủ khả năng giáo dục con cái, lại có những suy nghĩ sai lệch, liệu những đứa trẻ được giáo dục trong môi trường này có con đường nào khác hay rồi cũng sẽ sinh sớm và để mặc đứa trẻ bươn chải với cuộc đời?” Những người thiếu tri thức thì cứ lặp vào đó. Những kẻ được học thì dùng “trí” của mình lừa đảo từ kẻ hiểu ít hơn mình đến người không biết gì. Những người ít học, cho rằng đó là hay ho, là “thông tuệ”, nên hướng con cái mình vào con đường đó rồi tự hào với đời. Một xã hội với kẻ trí lừa lọc nhau, kẻ thấp hơn lừa người thiếu hiểu biết. Đó hoàn toàn ko phải là ý nghĩa của lý thuyết kinh tế học, nơi mà người dân thì muốn, còn quyết định cái gì cần là việc của chuyên gia. Và giờ, chuyên gia đang giấu thông tin để làm lợi cho mình. Liệu, đó có phải là vì lòng tham? (Thêm một câu chuyện ngoài lề, đó là người giàu đem tiền tới cho người nghèo để phá hủy môi trường bản địa (nói đơn giản là khai thác bất chấp môi trường), người giàu kiếm được rất nhiều tiền, người nghèo kiếm được chút chút, môi trường bị tàn phá, kẻ chịu thiệt hại là dân địa phương không đủ khả năng và không đủ tiền di chuyển ra chỗ khác, trong khi người giàu rung đùi ở nơi không bị ảnh hưởng, mà có bị ảnh hưởng thì cũng chỉ cần tới một nơi trong sạch hơn. Câu hỏi, bạn nên phấn đấu trở thành người giàu hay không để người giàu làm ảnh hưởng đến mình? Một sự thật đau lòng, là với nên kinh tế tiêu thụ, mức sống an phận cuối cùng sẽ bị đụng tới, vấn đề chỉ là thời gian. Chỉ cần nhìn vào một ngôi làng vẫn sống ổn cho đến khi giá cả leo thang và công việc ở một địa phương không đủ kiếm sống phải lên thành phố. Đó lại là một nghịch lý khác, lên thành phố thì đông dân và có việc dù phải sống vạ vật, vì ở quê thì không có việc làm. Cần lắm tri thức để khởi nghiệp tạo ra việc làm ở vùng quê hơn là tìm đến nơi thành thị tranh giành những công việc không cần đến trí tuệ hoặc dùng trí não để lừa lọc nhau). Lan man thế đủ rồi, một câu chuyện khác mà tôi muốn chia sẻ, nhưng trước tiên, là câu trích dẫn từ cuốn sách tư duy nhanh và chậm của Daniel Kenehneman, đại ý rằng, đạo đức của người lượm được của rơi còn phụ thuộc của giá trị của số tiền nhặt được. Mấy lão ban nhạc ở chỗ tôi, ngày thường thì chi tiền rất hăng, còn đưa ra cho đếm, mỗi người không tới 150k; được một hôm, mấy lão giếm hết khi mà số tiền lên tới 7 triệu (chia đều thì khi bớt 1 người thì số tiền 4 người còn lại nhận thêm cũng được kha khá).

Để kết thúc thế giới bi quan và bài viết này, thực ra tôi đã thấy ánh sáng. Một lần đi chùa, tôi thấy một đứa trẻ chỉ cho cha mình biển cấm chụp ảnh, hay lần một nhóc không lấy bì nilon khi mua truyện. Có vẻ như sách báo, và tuyên truyền từ những người trẻ, những cộng đồng mong muốn sự thay đổi đã có tác dụng. HCMC nay đã ít rác hơn, những cây đèn trang trí ngày tết cũng không bị giựt nữa.     

Nếu cần một giải pháp tốt hơn cho một sự bi lụy, thì tôi nghĩ tốt nhất là tạo ra lợi ích trước mắt để dẫn tới lợi ích lâu dài. Đừng quên người dân mình dân trí còn thấp, họ không thể tiên lượng được những điều quá xa, khi mà miếng cơm còn chưa no đủ. Những kẻ lừa đảo cũng dùng miếng lợi trước mắt để lừa người dân vào bẫy, vậy cớ sao những người tri thức chúng ta không thể vận dụng được điều này để hướng họ đến điều đúng đắn. Những bậc cha mẹ nông thôn đã thấy được rằng phải học thì mới có thể tiến lên, nhưng giới hạn của họ vẫn là đồng tiền, là làm thuê cho người khác. Hãy để những người đứng đầu quyết định, “nhưng nếu những gì họ nghĩ là sai thì sao?”. Có một sự thật rằng, những tiến bộ lớn nhất đều dường như không màng tới đạo đức (tôi không nói phi đạo đức), bởi vì đạo đức là vấn đề mơ hồ. Thế nào mới gọi là tiến bộ? Cái gì mới là văn minh? Mặc dù việc tự suy nghĩ là rất khó khăn, nhưng không còn cách nào khác, mỗi người chúng ta phải mở rộng tri thức, nhận thức của mình, không ngừng suy nghĩ và nghi ngờ, để cái sai không trở thành một điều tất nhiên và giả danh thông minh đi vào xã hội. Đừng quên, thứ gọi là văn minh phương Tây, chỉ mới chừng 500 năm trước thôi, còn treo mèo lên trên đống lửa để giải trí với tiếng thét của chúng (Steven Pinker). Con đường chắc chắn không dễ dàng,